Stel: je rijdt een Renault Zoe uit 2019. In september haal je er makkelijk 270 kilometer mee op een volle lading.

In januari, bij min tien, wordt dat opeens 180. Dat is geen defect. Dat is gewoon fysica.

Het verschil in rijbereik tussen zomer en winter is het meest onderschatte onderwerp bij het kopen van een elektrische auto.

Vooral op de tweedehandsmarkt. Mensen kijken naar de WLTP-range op het display, denken dat die er altijd is, en krijgen in december een onaangename verrassing. Tijd om het eerlijk uit te leggen.

Waarom je auto in de winter minder rijdt

Het is niet één ding dat het rijbereik vermindert. Het is een combinatie van factoren die allemaal tegelijk werken.

De batterij wordt lui bij kou

En ze versterken elkaar. Lithium-ion batterijen — en die zit in vrijwel elke EV — werken optimaal tussen de 20 en 25 graden. Daarbuiten gaat het minder.

Bij kou vertraagt de chemische reactie in de cel. De spanning daalt, de capaciteit krimpt.

Verwarming is een energievreter

Dat betekent simpelweg: minder energie beschikbaar voor rijden. Bij extreme hitte gebeurt iets vergelijkbaar, maar dan omgekeerd.

De batterij moet actief gekoeld worden, en dat kost ook energie. In de praktijk is de winter echter het grootste probleem. In Nederland zelden boven de 30, maar regelmatig onder de 5. En dat voelt de batterij.

Dit is de grootste boosdoener. In een benzineauto komt de warmte voor de cabine gratis — het is afvalwarmte van de motor.

In een EV moet je die warmte genereren met stroom uit de batterij. Een elektrische verwarmingselement verbruikt makkelijk 2 tot 3 kilowatt per uur. Reken maar uit wat dat doet met een batterij van 40 kWh.

Gelukkig hebben moderne auto's warmtepompen. Die zijn veel efficiëntier — ze pompen warmte van buiten naar binnen in plaats van het te maken.

Maar zelfs een warmtepomp kost nog steeds aanzienlijk meer energie bij min vijf dan bij plus twintig. Wat me opvalt is dat veel eigenaren stoelverwarming en stuurwielverwarming onderwaarderen. Die verwarmen je lichaam, niet de hele cabine.

Banden, wind en wegoppervlak

Het verschil in energieverbruik is enorm. Gebruik ze. Koude banden hebben meer rolweerstand.

Dat is meetbaar — Michelin heeft er onderzoek naar gedaan en concludeerde dat rolweerstand met zo'n 10 procent kan toenemen onder de 7 graden. Daarbij komt dat winterlucht dichter is, wat de aerodynamische weerstand verhoogt. Het zijn kleine effecten, maar ze tellen op.

Hoeveel rijbereik verlies is realistisch?

Laat me met cijfers werken, want daar gaat het om. In de zomer, bij gemiddelde temperaturen van 18 tot 25 graden, haal je met de meeste EV's tussen de 85 en 95 procent van de WLTP-range.

Een Hyundai Kona Electric uit 2020 met een 64 kWh batterij? Daar rijd je in september vlot 420 kilometer mee.

Een Kia e-Niro met dezelfde batterij vergelijkbaar. In de winter, bij gemiddeld nul tot 5 graden, zakte dat naar 60 tot 75 procent. Die Kona dan nog 300 à 320 kilometer.

En dat is nog best optimistisch. Bij vorst, hard wind en veel stadsrijden zie ik regelmatig dat mensen op 55 procent uitkomen.

De Tesla Model 3 Long Range is daarop een uitzondering — die heeft een uitstekend warmtebeheersysteem en doet het relatief goed. Maar een Nissan Leaf zonder warmtepomp? Die kan in de winter makkelijk 40 procent van zijn WLTP-range verliezen. Eerlijk gezegd vind ik dat bij een Leaf uit 2018 of ouder gewoon bijna onbruikbaar voor iemand die dagelijks meer dan 150 kilometer moet.

Dat verschil tussen 85 en 55 procent — dat is geen marge.

Dat is het verschil tussen stoppen bij een snellader of niet. Tussen thuiskomen of niet. Tussen plannen of improviseren.

Wat doen fabrikanten ervan?

De goede nieuws: het wordt beter. De slechte nieuws: als je een oudere tweedehands EV koopt, profiteer je daar vaak niet van.

De Hyundai IONIQ 5 en Kia EV6 hebben een warmtepomp als standaard. De Ford Mustang Mach-E ook. De nieuwe Volkswagen ID.4 en ID.5 worden steeds beter door software-updates.

Tesla is al jaren voorloper met zijn Battery Preconditioning — het systeem dat de batterij automatisch opwarmt als je naar een snellader navigeert. Slim, want dan begin je laden met een warme batterij, wat sneller en efficiënter gaat.

Maar een Renault Zoe uit 2019? Die heeft geen warmtepomp. Geen geavanceerd warmtebeheer.

Die worstelt in de winter. En dat zie je terug in de restwaarde — een Zoe houdt minder goed zijn waarde in regio's met koude winters dan in gematigd klimaat. Dat vind ik trouwens een onderbelichte factor bij het inschatten van tweedehands EV-waarden.

Software-updates maken verschil

Iets wat weinig mensen beseffen: software kan het winterrijbereik daadwerkelijk verbeteren. Tesla is het bekendste voorbeeld — via over-the-air updates hebben ze in de loop der jaren het energiebeheer van hun auto's aanzienkelijk geoptimaliseerd. Maar ook Hyundai en Kia pushen regelmatig updates die het warmtebeheer aanpassen.

Dat betekent dat een Kia e-Niro uit 2021 nu beter presteert in de winter dan toen hij nieuw uit de showroom kwam. Als je een tweedehands EV koopt, check dan altijd of de laatste softwareversie is geïnstalleerd. Het maakt meer verschel dan je denkt.

Wat kun jij er zelf aan doen?

Je kunt het weer niet beïnvloeden, maar je rijgedrag en voorbereeding wel.

Laad altijd op voordat je winterse lange rit begint, en laad liefst nog terwijl de auto aan het opladen staat. Een warme batterij aan het begin van je rit is de beste manier om rijbereik te behouden. Gebruik stoelverwarming in plaats van de cabineverwarming — het kost een fractie van de energie. Rijd rustig. Niet vanwege het milieu, maar omdat elke harde acceleratie en remactie in de winter extra kost.

En plan je route met snelladers, ook als je ze normaal gesproken niet nodig hebt. In de winter is een tussentijdse stop van twintig minuten geen overbodig luxe.

Het is praktische zekerheid. De conclusie is helder: verwacht in de winter 25 tot 40 procent minder rijbereik dan in de zomer.

Kies daarom bij een tweedehands EV altijd voor een model met een warmtepomp en begrijp de werking als je in Nederland rijdt. En reken nooit met de WLTP-range. Reken met wat je in januari daadwerkelijk overhoudt. Dan ben je nergens mee verrast.